Położenie
Góry Kaczawskie to najbardziej na północ wysunięta grupa górska w całym paśmie
Sudetów . Rozciągają się one z zachodu na wschód na przestrzeni ok. 40 km od doliny
Bobru pomiędzy Pilchowicami a Wleniem aż po Przełęcz Domawską ( 498m) i dolinę Nysy
Szalonej w okolicach Bolkowa .Północna granica gór Kaczawskich przebiega wzdłuż
wyraźnego , przebiegającego prostolinijnie niedaleko stoku na wysokości ok.400m n.p.m.
od Wlenia na zachodzie przez górną część Wojcieszowa po krawędź Sudetów na
północ od Bolkowa .Granicę
południową wyznacza również załom stoku oddzielający Góry Kaczawskie od Obniżenia
Jeżowa , Kotliny Jeleniogórskiej i północnej części Kotliny Kamiennogórskiej .
Pomiędzy Marciszowem a Janowicami Wielkimi przełomowy odcinek Bobru oddziela oddziela je od Rudaw Janowickich . W tak zakreślonych granicach
Góry Kaczawskie zajmują powierzchnię ok. 300 km . kwadratowych .
Krajobraz
Góry Kaczawskie są górami niskimi . Najwyższe wzniesienie – Skopiec- osiąga
wysokość 742 m n.p.m. Głęboka i szeroka dolina Kaczawy wraz z doliną Świdnej dzielą
Góry Kaczawskie na dwie części. Na zachodzie wyróżnia się trzy grzbiety : Grzbiet
Mały pomiędzy jeziorem Pilchowickim a Dziwiszowem (Szybowisko 561 n.p.m.), Grzbiet
Poludniowy pomiędzy doliną
Lipki a przelomem Bobru koło Janowic Wielkich (Skopiec – 742 m n.p.m.) oraz Grzbiet
Północny roziągający się pomiędzy Wleniem a Wojcieszowem (Okole – 721 m n.p.m.).
Na wschodzie natomiast wyróżnia się jedynie Grzbiet Wschodni widoczny w postaci trzech, oddzielonych od siebie rozległymi dolinami
masywów: Żeleźniaka (666m n.p.m.), Lubrzy (669m n.p.m.) i Poręby (671m n.p.m.). Dalej
ku wschodowi ciągnie się znacznie niższy grzbiet osiągający na północ od Bolkowa
wysokość 350 – 400 m n.p.m. Wiele wzniesień Gór Kaczawskich osiąga podobną
wysokość. Również na stokach zauważyć można spłaszczenia występujące w kilku
poziomach wysokościowych. Stoki Gór Kaczawskich są na ogół łagodne. Jedynie zbocza
wzniesień opadających do dolin Bobru i Kaczawy odznaczają się niekiedy większą
stromością. Tam też obok wierzchołków wzniesień występują nieliczne, w porównaniu
do Karkonoszy czy Rudaw Janowickich, skałki. Są one za to zbudowane z różnych skał
– zieleńców, keratofirów i wapieni krtstalicznych.
Budowa
wewnętrzna
Góry Kaczawskie zbudowane są głównie ze skał metamorficznych
pochodzących z początków ery paleozoicznej sprzed ok. 500 mln lat. Są to przede
wszystkim zieleńce i fyllity występujące głównie w postaci łupków. Wśród nich
wąskim pasmem ciągną się wapienie krystaliczne eksploatowane w Wojcieszowie. W ich
obrębie występują liczne jaskinie bogate w nacieki i kostne szczątki zwierząt.
Zieleńce można zobaczyć niekiedy w postaci przypominającej wielkie bochny. Są to tak
zwane lawy pukliste, które kiedyś wylewały się na dnie morza. W masywie Żeleźniaka
występują wspomniane wspomniane w szkolnych podręcznikach łupki radzimowickie –
jedne z najstarszych skał w Polsce. To metamofriczne podłoże poprzecinane jest licznymi
uskokami, wzdłuż których Góry Kaczawskie zostały wyniesione ponad otoczenie. W
zachodniej części powstało w ich obrębie podłużne obniżenie zwane przez geologów
Rowem Wlenia. Wypełnione jest ono skałami młodszymi, głównie piaskowcami, osadzonymi
na dnie morza przed 70 mln lat. W epoce lodowej lądolód skandynawski dotarł do Gór
Kaczawskich. Otoczył je prawie ze wszystkich stron i wdarł się dolinami głęboko w ich
wnętrze. Po stopieniu lodów pozostały po nich żwiry, piaski, mułki i iły
wypełniające dna dolin. Dziś możemy je oglądać w kilku żwirowniach i piaskowniach
głównie w dolinie Bobru i Kaczawy.